ШИХИХУТУГ СЭТГҮҮЛ
type: channel
description: Эрх зүй, харьцуулсан эрх зүйн онол, арга зүйн сэтгүүл
publisher: Shihihutug University
language: mn
publication name: ШИХИХУТУГ СЭТГҮҮЛ
issn: 3080-3241
items: Онцлох үйл явдал
items: Гарчиг
items: ГЭР БҮЛИЙН ХҮЧИРХИЙЛЛИЙН УЛМААС ХОХИРСОН ХҮҮХДИЙН СЭТГЭЛ ЗҮЙН ХОХИРЛЫГ ЭРХ ЗҮЙН ХУВЬД ҮНЭЛЭХ АСУУДАЛ
items: ИРГЭНИЙ ҮҮРГИЙН ОНОЛЫН ФИЛОСОФИ, ЭРХ ЗҮЙН ҮНДЭС: АНГИЛАЛ, ЧИГ ХАНДЛАГА
items: НИЙГМИЙН ЯЛГАВАРЛАН ГАДУУРХАЛТ БА ТҮҮНИЙ СЭТГЭЛ ЗҮЙН ҮНДЭС
items: ДИЖИТАЛ ТӨЛБӨРИЙН СИСТЕМ БА ЭДИЙН ЗАСГИЙН АЮУЛГҮЙ БАЙДАЛ: ЭРХ ЗҮЙ-ЭДИЙН ЗАСГИЙН ШИНЖИЛГЭЭ
items: ХИЙМЭЛ ОЮУН УХААНЫ ХӨГЖЛИЙН НӨЛӨӨН ДЭХ ХУУЛЬЧИЙН МЭРГЭЖЛИЙН ИРЭЭДҮЙ: МОНГОЛ УЛСЫН ХУУЛЬ ЭРХ ЗҮЙН ОРЧНЫ ШИНЖИЛГЭЭ
items: ОРОН СУУЦ ЗАХИАЛГЫН ГЭРЭЭНД ЗАХИАЛАГЧИЙН ЭРХИЙГ ХАМГААЛАХАД НОТАРИАТЫН ҮҮРЭГ, ОРОЛЦОО
items: ХУУЛИЙН САЛБАРЫН МЭРГЭЖИЛТНҮҮДИЙН СЭТГЭЦИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙГ ДЭМЖИХ ОЛОН УЛСЫН ТУРШЛАГА: МОНГОЛ УЛСАД ХЭРЭГЖҮҮЛЭХ БОЛОМЖ
items: ХУУЛЬ САХИУЛАХ БАЙГУУЛЛАГЫН АЖИЛТНУУДЫН СЭТГЭЛ ЗҮЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛ
items: ШҮҮХИЙН ҮЙЛ АЖИЛЛАГААНД ХИЙМЭЛ ОЮУН АШИГЛАХ ЭРХ ЗҮЙН ЗОХИЦУУЛАЛТ, ЗАРЧМУУДЫН ХАРЬЦУУЛСАН ТОЙМ СУДАЛГАА (2015–2025)
items: ТУСГААР ТОГТНОЛ БА ҮНДЭСНИЙ ДАРХЛАА
items: ОРЧИН ҮЕИЙН ЭРХ ЗҮЙН ХӨГЖИЛ ДЭХ ХАРЬЦУУЛСАН ЭРХ ЗҮЙН ҮҮРЭГ: ОНОЛ, АРГА ЗҮЙ
items: ЭВТЭЙ БАЙХДАА ХҮЧТЭЙ
items: ШУДАРГА ЁС, ХИЧЭЭНГҮЙН СОЁЛ ТӨРИЙН ЭРХЭМСЭГ ОРШИХУЙН ҮНДЭС БОЛОХ НЬ
items: МОНГОЛЫН ХЭВЛЭЛ МЭДЭЭЛЛИЙН ЭРХ ЗҮЙН ЗОХИЦУУЛАЛТЫН ТАЛААРХ ТОЙМ СУДАЛГАА
items: ГЭМТ ХЭРЭГ ҮЙЛДСЭН УЛСЫН ИХ ХУРЛЫН ГИШҮҮНИЙГ ЭГҮҮЛЭН ТАТАХАД ТУЛГАМДАЖ БУЙ АСУУДАЛ
items: ТАЙВАН ЖАГСААЛ, ЦУГЛААН ХИЙХ ЭРХ, ЭРХ ЧӨЛӨӨНИЙ ХЭРЭГЖИЛТЭД НӨЛӨӨЛӨХ ХҮЧИН ЗҮЙЛИЙН ШИНЖИЛГЭЭ
items: БАЙГАЛЬ ОРЧНЫ ХОХИРЛЫГ ШИЙДВЭРЛЭХ ХУВИЙН ЭРХ ЗҮЙН ХОЛИМОГ ЗАГВАР: ИРГЭНЛЭГ БА НИЙТЛЭГ ЭРХ ЗҮЙН УЛАМЖЛАЛЫГ ХОСЛУУЛСАН МАТЕРИАЛЛАГ ЭРХ ЗҮЙН ХАНДЛАГА
items: ӨМЧЛӨХ ЭРХИЙН ЭСРЭГ ГЭМТ ХЭРГИЙН ХҮРЭЭНД ХАМГААЛАГДААГҮЙ ЭРХ АШГИЙГ ТОДОРХОЙЛОХ НЬ
items: ЭРХТЭН ШИЛЖҮҮЛЭХ ЭРХ ЗҮЙН ЗОХИЦУУЛАЛТЫН ЗАРИМ АСУУДАЛ
items: УДИРДЛАГЫН МАНЛАЙЛЛЫН ХЭВ МАЯГ, АЖИЛТНУУДЫН СЭТГЭЛ ЗҮЙН УЯН ХАТАН ЧАДВАР, АЖЛЫН ИДЭВХ ОРОЛЦООНЫ ХАМААРЛЫГ СУДАЛСАН НЬ
items: ЧӨЛӨӨТ БҮС ДЭХ ТУСГАЙ ДЭГЛЭМД ХАМААРАХ БҮРТГЭЛ, ХЯНАЛТЫН ТОГТОЛЦОО
items: ЦАХИМ ОРЧИН ДАХЬ ХҮНИЙ ЭРХИЙН ХАМГААЛЛЫН ЭРХ ЗҮЙН ҮНДЭС БА ТӨРИЙН ОРОЛЦОО
items: ТӨРИЙН БОЛОН АЛБАНЫ НУУЦЫГ ХҮРГЭХ ҮЙЛ АЖИЛЛАГАА: ТУЛГАМДСАН ЗАРИМ АСУУДАЛ
items: ТӨРИЙН АЛБАН ХААГЧИЙН ЁС ЗҮЙГ ТОДОРХОЙЛОХ ОНОЛ АРГА ЗҮЙН ЗАРИМ АСУУДАЛ
items: “VISUAL LAW” БУЮУ ХУУЛЬ ТОГТООМЖИЙГ ХЯЛБАРШУУЛАН ДҮРСЛЭХ АРГЫГ ХЭРЭГЛЭЭНД НЭВТРҮҮЛЭХ НЬ
items: ХӨӨН ХЭЛЭЛЦЭХ ХУГАЦАА БА ОЛОН УЛСЫН ТУРШЛАГА
items: МОНГОЛ ХААДЫН ЗАХИДАЛ ДАХЬ ЭРХ ЗҮЙН ЗАРИМ АСУУДАЛ (ЭЗЭНТ ГҮРНИЙ ҮЕ)
items: 1889 ОНЫ МЕЙЖИГИЙН ЭРИН ҮЕИЙН ЯПОН УЛСЫН ҮНДСЭН ХУУЛЬ 1924 ОНЫ МОНГОЛЫН ҮНДСЭН ХУУЛЬД ТУССАН НӨЛӨӨ

Онцлох үйл явдал
type: item
subject: Онцлох үйл явдал
  topic: section
creator: Shihihutug Journal
rights: Copyright (c) 2026 ШИХИХУТУГ СЭТГҮҮЛ https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-06-16
publication date: 2026-06-16
doi: 10.66582/zzw44788

Гарчиг
type: item
subject: Гарчиг
  topic: section
creator: Shihihutug Journal
rights: Copyright (c) 2026 ШИХИХУТУГ СЭТГҮҮЛ https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-06-16
publication date: 2026-06-16
doi: 10.66582/kfe61794

ГЭР БҮЛИЙН ХҮЧИРХИЙЛЛИЙН УЛМААС ХОХИРСОН ХҮҮХДИЙН СЭТГЭЛ ЗҮЙН ХОХИРЛЫГ ЭРХ ЗҮЙН ХУВЬД ҮНЭЛЭХ АСУУДАЛ
type: item
description: Монгол улсын Эрүүгийн хуулийн тусгай ангид заасан зарим гэмт хэргүүдэд хохирогчийн сэтгэцэд учирсан хор уршгийн зэрэглэлийг тогтоож нөхөн төлбөрийг мөнгөн хэлбэрээр олгож буй эрх зүйн зохицуулалт нь “Гэм буруугийн зарчим”-д суурилсан. Энэхүү зохицуулалт нь хүүхдийн эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг хамгаалах, учруулсан сэтгэлзүйн хохирлыг арилгах, нөхөн төлбөрийн хэмжээг зохистойгоор тогтоох зорилготой. Хууль тогтоомжид хүүхдэд учирсан сэтгэлзүйн хохирлын үнэлэмжийг тодорхойлохдоо гэм хорын хариуцлага хүлээх этгээдийг тодорхойлж авч үзсэн байна. Гэвч хүүхдэд учирсан сэтгэлзүйн хохирлыг үнэлэх хэм хэмжээ, түүнийг хэрэгжүүлэх, хяналт тавих эрх бүхий байгууллагын чиг үүрэг тодорхой бус байгаа нь хохирогч хүүхдийн хамгаалалт, сэтгэц зан үйлийн аюулгүй байдал, эрх зүйн байдлыг хангахад хүндрэл учруулж байна. Иймд энэхүү өгүүлэлд дээрх зохицуулалтын өнөөгийн байдалд дүн шинжилгээ хийж, тулгамдаж буй асуудлыг тодорхойлохыг зорив.
subject: Өгүүлэл
  topic: section
subject: Хүүхэд хамгаалал, сэтгэцэд учирсан хор уршгийн зэрэглэл, хохирогч хүүхдийн сэтгэл зүйн нөхөн төлбөр, хохирлыг үнэлэх эрх зүйн зохицуулалт
  topic: keywords
creator: Sarantuya Erdenedavaa
rights: Copyright (c) 2026 ШИХИХУТУГ СЭТГҮҮЛ https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-06-16
publication date: 2026-06-16
doi: 10.66582/nfsq0a70

ИРГЭНИЙ ҮҮРГИЙН ОНОЛЫН ФИЛОСОФИ, ЭРХ ЗҮЙН ҮНДЭС: АНГИЛАЛ, ЧИГ ХАНДЛАГА
type: item
description: Орчин үеийн Үндсэн хуулийн эрх зүйн хөгжил нь хүний болон иргэний эрхийг өргөн хүрээнд баталгаажуулж, тэдгээрийг институцчилэх чиглэлд голлон төвлөрч ирсэн байна. Хүний эрхийн олон улсын стандарт болон үндэсний Үндсэн хуулиудын хөгжлийн явцад эрхийн хамгаалалт өргөжиж, иргэнийг төрийн хэт оролцооноос хамгаалах механизм боловсронгуй болсон хэдий ч энэ үйл явц нь иргэний үүргийн агуулга, түүний эрх зүйн болон институцийн байр суурийг харьцангуй орхигдуулахад хүргэсэн байна. Үүний улмаас нийгэмд эрх, үүргийн тэнцвэргүй байдал бий болсон талаар судлаачид онцлох болжээ.2 Эрх, үүргийн харилцаа нь онолын хувьд харилцан хамааралтай, салшгүй шинжтэй боловч практикт эрхийг өргөтгөх, үүргийг хязгаарлах хандлага давамгайлж байгаа нь төр, иргэний харилцаанд хариуцлагын тэгш бус байдал үүсгэх нөхцөл болдог. Иргэний үүрэг нь эрхийн эсрэгцэл бус, харин түүнийг нөхцөлдүүлэгч, баталгаажуулагч элемент бөгөөд иргэний үүргийг онол, хууль зүй, практикийн уялдаанд судлах нь нийгмийн тогтвортой байдал, хууль ёсны хэрэгжилт, ардчиллын баталгаанд онцгой ач холбогдолтой юм.
subject: Өгүүлэл
  topic: section
subject: Иргэний үүрэг, Үндсэн хуулийн үүрэг, Эрх ба үүргийн харилцан хамаарал, Нийгмийн гэрээний онол, Иргэний оролцоо, Хариуцлагатай иргэн, Ардчилсан засаглал
  topic: keywords
creator: Tuvshinjargal Toivgoo
rights: Copyright (c) 2026 ШИХИХУТУГ СЭТГҮҮЛ https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-06-16
publication date: 2026-06-16
doi: 10.66582/23bzc393

НИЙГМИЙН ЯЛГАВАРЛАН ГАДУУРХАЛТ БА ТҮҮНИЙ СЭТГЭЛ ЗҮЙН ҮНДЭС
type: item
description: “Нийгмийн ялгаварлан гадуурхалт ба түүний сэтгэл зүйн үндэс” сэдэвт илтгэлд нийгмийн ялгаварлан гадуурхалтын мөн чанар, түүний хувь хүний сэтгэлзүйд үзүүлэх нөлөө, түүнээс урган гарах сэтгэлзүйн механизм, мөн сөрөг үр дагаврыг бууруулах арга замуудыг судлан авч үзсэн. Илтгэлд ялгаварлан гадуурхалтын төрөл, илрэх хэлбэр, түүнтэй холбоотой стресс, сэтгэл гутрал, айдас, өөрийгөө үнэлэх үнэлэмжийн бууралт зэрэг сэтгэлзүйн өөрчлөлтүүдийг онолын болон судалгааны жишээн дээр тайлбарласан. Мөн нийгмийн болон сэтгэлзүйн дэмжлэг нь ялгаварлан гадуурхалтын сөрөг нөлөөг бууруулах чухал хүчин зүйл болохыг тодотгож, боловсрол, бодлого, хувь хүний түвшинд хэрэгжүүлэх санал, зөвлөмжийг дэвшүүлсэн. Энэхүү судалгааны үр дүн нь нийгэмд эрх тэгш, сэтгэлзүйн хувьд эрүүл орчныг бүрдүүлэхэд хувь нэмэр болох зорилготой юм.
subject: Өгүүлэл
  topic: section
subject: ялгаварлан гадуурхах үйлдэл, үзэн ядалт, ялгаварлан гадуурхах гэмт хэрэг, эс үйлдэхүй
  topic: keywords
creator: Uyanga Batsaikhan
rights: Copyright (c) 2026 ШИХИХУТУГ СЭТГҮҮЛ https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-06-16
publication date: 2026-06-16
doi: 10.66582/r5kzpv74

ДИЖИТАЛ ТӨЛБӨРИЙН СИСТЕМ БА ЭДИЙН ЗАСГИЙН АЮУЛГҮЙ БАЙДАЛ: ЭРХ ЗҮЙ-ЭДИЙН ЗАСГИЙН ШИНЖИЛГЭЭ
type: item
description: Дижитал төлбөрийн систем нь санхүүгийн үйлчилгээний хүртээмжийг нэмэгдүүлэх, гүйлгээний зардлыг бууруулах, эдийн засгийн үр ашгийг дээшлүүлэх чухал хэрэгсэл болж байгаа хэдий ч кибер эрсдэл, өгөгдлийн төвлөрөл, санхүүгийн бүрэн эрх, хүний эрхийн хамгаалалтын шинэ сорилтуудыг бий болгож байна. Энэхүү өгүүлэлд дижитал төлбөрийн системийн мөн чанар, эдийн засгийн аюулгүй байдалд үзүүлэх нөлөө, эрх зүйн зохицуулалтын шаардлагыг шинжилнэ. Судалгааны үр дүнд дижитал төлбөрийн систем нь зөвхөн санхүүгийн технологи бус, харин эдийн засгийн тогтвортой байдал, өгөгдлийн засаглал, үндэсний аюулгүй байдлыг хангах эрх зүйн институт болохыг тогтоов.
subject: Өгүүлэл
  topic: section
subject: дижитал төлбөрийн систем, эдийн засгийн аюулгүй байдал, финтек, өгөгдлийн засаглал, хүний эрх
  topic: keywords
creator: Khangal Erdenebat
rights: Copyright (c) 2026 ШИХИХУТУГ СЭТГҮҮЛ https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-06-16
publication date: 2026-06-16
doi: 10.66582/hrnb2v11

ХИЙМЭЛ ОЮУН УХААНЫ ХӨГЖЛИЙН НӨЛӨӨН ДЭХ ХУУЛЬЧИЙН МЭРГЭЖЛИЙН ИРЭЭДҮЙ: МОНГОЛ УЛСЫН ХУУЛЬ ЭРХ ЗҮЙН ОРЧНЫ ШИНЖИЛГЭЭ
type: item
description: Дэлхий даяар өрнөж буй дөрөвдүгээр аж үйлдвэрийн хувьсгал хууль зүйн салбарын уламжлалт хэв маягийг сууриар нь өөрчилж байна. 2024 оны байдлаар олон улсын хуулийн фирмүүдийн 79 хувь нь үйл ажиллагаандаа Хиймэл оюун ухааныг нэгэнт нэвтрүүлсэн нь энэхүү технологи 'туслах' хэрэгслээс 'стратегийн түнш' болон хувирсныг илтгэнэ. Монгол Улсын хувьд 2025 онд батлахаар төлөвлөж буй хиймэл оюун ухааны үндэсний стратеги болон 'ХуульTech' зэрэг үндэсний платформуудын хэрэглээ нь технологийн бэлэн байдлыг харуулж байгаа ч, эрх зүйн орчны хувьд 'зохицуулалтын хоосон орон зай оршсоор байгаа нь хуульчийн мэргэжлийн хүрээнд хиймэл оюун ухааны хэрэглээ, хариуцлага, ёс зүйн зохицуулалтыг тусгайлан зохицуулах эрх зүйн орчин бүрдээгүй байна. Энэхүү судалгааны ажил нь хиймэл оюун ухааны нөлөөгөөр хуульчийн мэргэжлийн үнэ цэн хэрхэн хувьсаж буйг тодорхойлж, дотоодын эрх зүйн орчин дахь “галлюцинаци” болон ёс зүйн хариуцлагын асуудлыг харьцуулсан шинжилгээний аргаар судлахыг зорив.
subject: Өгүүлэл
  topic: section
subject: хиймэл оюун ухаан, хуульчийн мэргэжил, хуулийн технологи, генератив, галлюцинаци, хууль эрх зүйн зохицуулалт
  topic: keywords
creator: Gantugs Gankhuyag
rights: Copyright (c) 2026 ШИХИХУТУГ СЭТГҮҮЛ https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-06-16
publication date: 2026-06-16
doi: 10.66582/6x8pse52

ОРОН СУУЦ ЗАХИАЛГЫН ГЭРЭЭНД ЗАХИАЛАГЧИЙН ЭРХИЙГ ХАМГААЛАХАД НОТАРИАТЫН ҮҮРЭГ, ОРОЛЦОО
type: item
description: Хүн амын төвлөрөл ихсэж үүнийгээ даган иргэд хямд үнээр орон сууцтай болох боломжийг эрэлхийлэн орон сууц захиалгын гэрээг ихээр байгуулах болсон. Барилгын компаниуд гэрээний стандарт нөхцөлийг нэг талын ашиг сонирхолд нийцүүлэн боловсруулж, захиалагч талд гэрээний агуулгыг өөрчлөх, харилцан тохиролцох бодит боломж олгодоггүй. Тухайлбал энэ төрлийн гэрээг бизнес эрхлэгчид өөрсдөө боловсруулдаг бөгөөд нэг стандартаар хэрэглэгч/захиалагч бүртэй гэрээ байгуулдаг ба харилцан тохиролцож гэрээний нөхцөлийг боловсруулдаггүй сул талтай. Энэ нь захиалагчид уг гэрээнд гарын үсэг зурах эсхүл зөвшөөрөөгүй тохиолдолд гэрээ байгуулахгүй байх нөхцөлийг бүрдүүлдэг. Гүйцэтгэгч компаниуд гэрээний нөхцөлийг боловсруулахдаа нэг талд ашигтай буюу өөртөө давуу байдал олгосон харин хэрэглэгчдэд сул талтай, илүү хариуцлага хүлээлгэсэн, эрх хязгаарласан зэрэг гэрээний нөхцөлийг боловсруулдаг. Түүнчлэн гэрээний нөхцөл нь мэргэжлийн үг хэллэг агуулагдсан, ойлгомжгүй байдгаас шалтгаалан хэрэглэгч бүрэн ойлголгүйгээр зөвшөөрч гарын үсэг зурах нь элбэг. Энэхүү өгүүлэлд орон сууц захиалгын гэрээний эрх зүйн зохицуулалт, захиалагчийн эрх зөрчигдөх шалтгаан, түүнээс урьдчилан сэргийлэхэд нотариатын гүйцэтгэх үүрэг, оролцоог судалж, эрх зүйн орчныг боловсронгуй болгох санал дэвшүүлэв.
subject: Өгүүлэл
  topic: section
subject: орон сууц, захиалагчийн эрх, хэрэглэгч, нотариат, стандарт гэрээ
  topic: keywords
creator: Odontungalag Ragchaadorj
rights: Copyright (c) 2026 ШИХИХУТУГ СЭТГҮҮЛ https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-06-16
publication date: 2026-06-16
doi: 10.66582/jj840830

ХУУЛИЙН САЛБАРЫН МЭРГЭЖИЛТНҮҮДИЙН СЭТГЭЦИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙГ ДЭМЖИХ ОЛОН УЛСЫН ТУРШЛАГА: МОНГОЛ УЛСАД ХЭРЭГЖҮҮЛЭХ БОЛОМЖ
type: item
description: Хуулийн салбарын мэргэжилтнүүд нь өндөр хариуцлага, хугацааны дарамт, зөрчил маргаантай орчин, хүний эрх, эрх чөлөө, хувь заяанд нөлөөлөх шийдвэр гаргалт зэрэг онцлогоос шалтгаалан сэтгэцийн эрүүл мэндийн эрсдэл өндөртэй мэргэжлийн бүлэгт хамаардаг. Олон улсын судалгаагаар өмгөөлөгч, шүүгч, прокурор, хууль сахиулах байгууллагын ажилтнуудын дунд стресс, ажлаас халшрах хам шинж, сэтгэл гутрал, түгшүүр, архи, бодисын зохисгүй хэрэглээ, мэргэжлийн хоёрдогч сэтгэцийн гэмтэл, амиа хорлох эрсдэл харьцангуй өндөр илэрдэг болохыг тогтоосон байна (Krill et al., 2016; Organ et al., 2016). Иймээс олон улс орон энэ асуудлыг зөвхөн хувь хүний эрүүл мэндийн асуудал бус, шударга ёсны тогтолцооны чанар, байгууллагын тогтвортой байдал, иргэдийн итгэлтэй холбоотой стратегийн асуудал гэж үзэх болсон. Энэхүү өгүүлэлд АНУ-ын Хуульчдад туслах хөтөлбөр, Ажилтнуудад туслах хөтөлбөр, Канадын Сэтгэл зүйн бэлэн байдлын хөтөлбөр, Австралийн сэтгэл зүйн тусламжийн нэгдсэн үйлчилгээ, Европын Холбооны ажлын байрны стресс ба нийгэм-сэтгэл зүйн эрсдэлийн удирдлага, ХБНГУ-ын Цагдаагийн сэтгэл зүйн алба, Их Британийн Сэтгэцийн гэмтлийн эрсдэлийн менежмент болон LawCare байгууллага, Сингапурын Practice Well санаачилгыг харьцуулан авч үзэв. Эдгээр туршлагын нийтлэг шинж нь нууцлалтай зөвлөгөөний үйлчилгээ, эрт илрүүлэг, стрессийн удирдлага, туршлага нэгт дэмжлэг, байгууллагын соёлын үнэлгээ, сэтгэл зүйн сургалт, мэргэжлийн тусламжид холбох тогтолцоог цогцоор нь хөгжүүлсэнд оршино (American Bar Association, n.d.; Greenberg et al., 2010; LawCare, 2024). Монгол Улсад хуульч, шүүгч, прокурор, цагдаа, шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагын ажилтнуудад зориулсан үндэсний хэмжээний сайн сайхан байдлын бодлого, нууцлалтай зөвлөгөөний үйлчилгээ, судалгаа-үнэлгээний тогтолцоо, сэтгэл зүйн сургалт, туршлага нэгт дэмжлэгийн сүлжээ, хямралын дараах сэтгэл зүйн тусламжийн багийг үе шаттай бий болгох шаардлагатай байна. Хуульчдын сэтгэцийн эрүүл мэнд, сайн сайхан байдал нь зөвхөн хувь хүний асуудал бус, шударга ёсны ч…
subject: Өгүүлэл
  topic: section
subject: мэнд, сайн сайхан байдал, стресс, ажлаас халшрах хам шинж, сэтгэл зүйн уян хатан чадвар, хууль зүйн салбар, олон улсын туршлага
  topic: keywords
creator: Batsukh Shairii
creator: Taivanjargal Aldarbayar
creator: Dorjkhand Sharavjamts
creator: Purevsuren Davaadorj
rights: Copyright (c) 2026 ШИХИХУТУГ СЭТГҮҮЛ https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-06-16
publication date: 2026-06-16
doi: 10.66582/7ztvjr50

ХУУЛЬ САХИУЛАХ БАЙГУУЛЛАГЫН АЖИЛТНУУДЫН СЭТГЭЛ ЗҮЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛ
type: item
description: Тус судалгааны ажлаар хууль сахиулах байгууллагын ажилтнуудын сэтгэл зүйн эрүүл мэндийн нөхцөл байдлыг тодорхойлж, судалгаанд тулгуурлан санал, зөвлөмж боловсруулахыг зорилоо. Судалгаанд ажлаас халшрах хам шинжийг үнэлэх Маслахын хэмжүүр (MBI), сэтгэл гутрал, түгшүүр, стрессийн түвшинг үнэлэх хэмжүүр (DASS-21), сэтгэл зүйн уян хатан чадварын хэмжүүр (CD-RISC-25), ганцаарчилсан ярилцлага, баримт бичигт дүн шинжилгээ хийх аргыг ашиглан өгөгдөлөө цуглуулав. Нийт 1500 оролцогч оролцсоноос 59.8 хувь (n=898) нь ШШГЕГ, 37.2 хувь (n=558) нь ЦЕГ, 3 хувь (n=44) нь Монголын Өмгөөлөгчдийн Холбооны ажилтнууд байлаа. Судалгааны үл хамаарах хувьсагч нь нас, хүйс, ажилласан жил, боловсролын түвшин, оршин суугаа газар, ажилладаг байгууллага, хамаарах хувьсагч нь ажлаас халшрах хам шинж, сэтгэл гутрал, түгшүүр, стресс, сэтгэл зүйн уян хатан чадвар байв. Судалгааны тоон үр дүнг боловсруулахдаа Колмогоров-Смирнов, Манн-Витни Ю, Крускал Воллис Эйч, Регресс, Хамаарлын шинжилгээнүүдийг ашигласан. Харин чанарын үр дүнг боловсруулахдаа ижил төстэй байдлын шинжилгээ, кейс анализ, баримт бичигт дүн шинжилгээ хийх аргуудыг ашиглав. Судалгааны үр дүнгээр ажлаас халшрах хам шинж нь сэтгэл гутрал, түгшүүр, стрессийн түвшинтэй эерэг хамааралтай байлаа. Харин ажлаас халшрах хам шинжийн ажил, мэргэжлээс шалтгаалсан сэтгэл зүйн ядаргаа, хувийн амжилт бүтээмжийн мэдрэмж гэсэн үзүүлэлтүүд нь сэтгэл зүйн уян хатан чадвартай эерэг хамааралтай байна. Сэтгэл гутрал, түгшүүр, стрессийн түвшин болон сэтгэл зүйн уян хатан чадвар хоорондоо сөрөг хамааралтай байлаа. Ажилтнуудын сэтгэл зүйн асуудлыг үүсгэгч шалтгаан нь байгууллагын тогтворгүй байдал, нийгмийн сөрөг хандлага гэх мэт системийн шинжтэй асуудал байгаа бөгөөд хувь хүний асуудлыг даван туулах чадварыг хөгжүүлэх, байгууллагын соёлыг бэхжүүлэх замаар мэргэжлийн тогтвортой байдлыг хангах шаардлагатайг харуулж байна.
subject: Өгүүлэл
  topic: section
subject: Ажлаас халшрах хам шинж, сэтгэл зүйн хямрал, сэтгэл зүйн уян хатан чадвар, даван туулах стратеги
  topic: keywords
creator: Taivanjargal Aldarbayar
creator: Dorjkhand Sharavjamts
creator: Purevsuren Davaadorj
creator: Batsukh Shairii
rights: Copyright (c) 2026 ШИХИХУТУГ СЭТГҮҮЛ https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-06-16
publication date: 2026-06-16
doi: 10.66582/kteseg05

ШҮҮХИЙН ҮЙЛ АЖИЛЛАГААНД ХИЙМЭЛ ОЮУН АШИГЛАХ ЭРХ ЗҮЙН ЗОХИЦУУЛАЛТ, ЗАРЧМУУДЫН ХАРЬЦУУЛСАН ТОЙМ СУДАЛГАА (2015–2025)
type: item
description: Олон улсад хувийн хэвшлээс гадна төрийн байгууллагууд үйл ажиллагаандаа хиймэл оюун нэвтрүүлж зардал хэмнэх, түргэвчлэх, үр нөлөөгөө дээшлүүлэх арга хэмжээ авч байна. Шүүхүүдийн хувьд мөн адил тодорхой хэмжээнд хиймэл оюун нэвтрүүлж байгаа ч хүний эрхийн зөрчилтэй холбоотой нарийн ээдрээтэй, үр дагавар ихтэй ийм ажиллагаанд хиймэл оюун ашиглах эрх зүйн орчин чухал. Олон улсад энэ талаар ялгаатай зохицуулалт, номлолыг баримталж байгааг уг судалгаанд авч үзлээ. Ингэхдээ олон улсын ба бүс нутгийн зохицуулалтын чиг хандлага, үндэсний эрх зүйн зохицуулалт ба туршлага гэсэн түвшинд хувааж Европын холбоо, АНУ, Герман, Япон, Сингапур зэрэг улсын эрх зүйн тоймыг шинжлэв.
subject: Өгүүлэл
  topic: section
subject: Хиймэл оюун, Шүүхэд хиймэл оюун ашиглах, Хиймэл оюуны эрх зүйн зохицуулалт, Хиймэл оюуны харьцуулсан судалгаа, эрх зүйн зарчим
  topic: keywords
creator: Zayadelger Sodnomtseren
rights: Copyright (c) 2026 ШИХИХУТУГ СЭТГҮҮЛ https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-06-16
publication date: 2026-06-16
doi: 10.66582/m961nd06

ТУСГААР ТОГТНОЛ БА ҮНДЭСНИЙ ДАРХЛАА
type: item
description: Уг өгүүлэлд Монгол Улс ХХ зуунд тусгаар тогтнолоо олсон түүх, тусгаар тогтнолын үнэ цэнэ, аливаа улс оршин тогтноход түүх, соёл уламжлал ямар үүрэг гүйцэтгэдэг талаар авч үзнэ.
subject: Өгүүлэл
  topic: section
subject: Монгол Улс, монголчууд, ДИУ, олон улсын гэрээ хэлэлцээр, ашиг сонирхол, тусгаар тогтнол, түүх, соёл, уламжлал
  topic: keywords
creator: Nasanbat Shiirevdorj
rights: Copyright (c) 2026 ШИХИХУТУГ СЭТГҮҮЛ https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-06-16
publication date: 2026-06-16
doi: 10.66582/ng3rvf72

ОРЧИН ҮЕИЙН ЭРХ ЗҮЙН ХӨГЖИЛ ДЭХ ХАРЬЦУУЛСАН ЭРХ ЗҮЙН ҮҮРЭГ: ОНОЛ, АРГА ЗҮЙ
type: item
description: Харьцуулсан эрх зүй нь хууль зүйн шинжлэх ухааны хүрээнд бие даасан салбар бөгөөд эрх зүйн тогтолцоог судлах, шинжлэх, харьцуулах замаар тэдгээрийн ижил төстэй болон ялгаатай шинжийг тодорхойлж, орчин үеийн дэлхийн эрх зүйн тогтолцооны хэв шинжийг нарийвчлан судалж, ойлгоход чиглэдэг. Мөн харьцуулсан эрх зүй нь тухайн улсын эрх зүйн зарчим, институтийг гүнзгийрүүлэн судлах боломжийг бүрдүүлж, эрх зүйн тогтолцооны нөлөөлөл, нийгэмд үзүүлэх өөрчлөлтийн талаар хил дамнасан өргөн хүрээний ойлголтыг олгодог. Гадаад улсад хэрэгжиж буй эрх зүйн шийдлүүдийг харьцуулан судалж, өөрийн үндэсний нөхцөлд нийцсэн үр дүнтэй эрх зүйн загваруудыг нутагшуулах боломжтой болдог. Энэ хүрээнд харьцуулсан эрх зүйн үүрэг нь эрх зүйн шинэчлэл хийж буй Монгол Улсын хувьд онцгой ач холбогдолтой бөгөөд үндэсний хууль тогтоомжийг боловсронгуй болгох, шинэчлэх хэрэгцээтэй нягт холбоотой байна. Иймд эрх зүйн тогтолцоонуудыг харьцуулан шинжлэх нь үндэсний хууль тогтоомжийг сайжруулах, шинэчлэх, орчин үеийн шаардлагад нийцүүлэх, улмаар эрх зүйн тогтолцооны үр нөлөөг нэмэгдүүлэх чухал хэрэгсэл болдог.
subject: Өгүүлэл
  topic: section
subject: харьцуулсан эрх зүй, эрх зүйн тогтолцоо, эрх зүйн хэв шинж, эрх зүйн уялдуулах үйл явц, эрх зүйн шинэчлэл, Монгол Улс
  topic: keywords
creator: Amarsanaa Tsendjav
rights: Copyright (c) 2026 ШИХИХУТУГ СЭТГҮҮЛ https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-06-16
publication date: 2026-06-16
doi: 10.66582/7zw3vz57

ЭВТЭЙ БАЙХДАА ХҮЧТЭЙ
type: item
description: Өгүүлэлд Монголын төр улсын бат оршихуйн нэгэн үндэс болсон үндэсний эе эвийн хүчний утга учир, түүхэн уламжлал, ач холбогдлын тухай товч авч үзсэн болно. Зохиогч чөлөөт зах зээлийн харилцаа, ардчилал, олон ургалч үзэл дэлгэрсэн энэ цаг дор нийгмийн ухамсар сэтгэлгээнд эе эвээ хичээх сэтгэлгээг төлөвшүүлэх, үндэсний эв нэгдлээ бэхжүүлэх арга замын тухай санаа бодлоо илэрхийлээд монголын ард түмний эе эвийн сэтгэлгээ, үндэсний эв нэгдлийн нэгэн эх сурвалж болох суут богд Чингисийн андын нөхөрлөлийн утга учир ач холбогдлыг тодорхойлохыг зорьсонд өгүүллийн ач холбогдол оршино гэж үзэж байна.
subject: Өгүүлэл
  topic: section
subject: Эе эв, үндэсний эв нэгдэл, үндэстэн угсаатан, нийгмийн бүлэг давхарга, олон ургалч үзэл
  topic: keywords
creator: Jalbajav Nanzaddorj
rights: Copyright (c) 2026 ШИХИХУТУГ СЭТГҮҮЛ https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-06-16
publication date: 2026-06-16
doi: 10.66582/tkzcsk95

ШУДАРГА ЁС, ХИЧЭЭНГҮЙН СОЁЛ ТӨРИЙН ЭРХЭМСЭГ ОРШИХУЙН ҮНДЭС БОЛОХ НЬ
type: item
description: Энэхүү өгүүлэлд Монголын төр ёс, төрийн дэг жаягийн үүсэл хөгжил, түүний уламжлал ба шинэчлэлийн харилцан хамаарал, мөн төрийн албаны соёлын мөн чанар, агуулгыг судлан авч үзэв. Төрийн албаны соёлын үндэс болсон шударга ёс, эе эв, хариуцлага, хууль дээдлэх ёс зэрэг үнэт зүйл, зарчмуудын агуулга, ач холбогдлыг Монголын төрийн уламжлал, орчин үеийн төрийн албаны хөгжлийн хүрээнд шинжилсэн болно. Судалгааны үр дүнд төрийн албаны дэг жаяг, соёл нь төрийн байгууллын тогтвортой байдал, төрийн үйл ажиллагааны үр нөлөө, төрийн нэр хүндийг бэхжүүлэх чухал хүчин зүйл болохыг тодорхойлохыг зорив. Өгүүллийн шинэлэг тал нь төрийн албаны дэг жаяг, соёлыг Монголын төр, улсын бат бөх оршин тогтнохуй, төрийн эрхэмсэг чанарыг хадгалан хөгжүүлэх үнэт зүйлсийн нэгэн суурь үндэс хэмээн үзэж, түүний онолын болон практик ач холбогдлыг тодруулах оролдлого хийсэнд оршино.
subject: Өгүүлэл
  topic: section
subject: Монголын төр ёс, төрийн тогтолцоо, төрийн алба, төрийн албаны соёл, төрийн албаны зарчим: /шударга ёс, хууль дээдлэх, эе эвийн сэтгэлгээ/, төрийн албаны шинэчлэл
  topic: keywords
creator: Lundeejantsan Danzan
rights: Copyright (c) 2026 ШИХИХУТУГ СЭТГҮҮЛ https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-06-16
publication date: 2026-06-16
doi: 10.66582/9wt42x28

МОНГОЛЫН ХЭВЛЭЛ МЭДЭЭЛЛИЙН ЭРХ ЗҮЙН ЗОХИЦУУЛАЛТЫН ТАЛААРХ ТОЙМ СУДАЛГАА
type: item
description: Монгол Улс нь Үндсэн хуульдаа үг хэлэх, үзэл бодлоо илэрхийлэх хүний үндсэн эрхийг баталгаажуулсан, өөрийн зохицуулалт бүхий хэвлэл мэдээллийн эрх зүйн цогц системтэй орон юм. Уг өгүүлэлд Монголын хэвлэл мэдээллийн эрх зүйн зохицуулалтын өнөөгийн загвар, нөхцөл байдлыг сэтгүүл зүй, олон нийтийн харилцааны онол, хандлагуудад тулгуурлан задлан шинжилсэн. Мөн Хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөөний тухай хууль (1998) болон түүний шинэчилсэн найруулгын төсөл (2025 оны 1 дүгээр сар) ийн үзэл баримтлалуудыг харьцуулсан. Тус хуулийг шинэчилснээр Монголын хэвлэл мэдээллийн эрх зүйн өнөөгийн үзэл баримтлал, зарчимд гарах өөрчлөлтүүдийг тоймолсон болно. Abstract Mongolia is a country that guarantees the fundamental human right to freedom of speech and expression in its Constitution and has a comprehensive media law system with its own regulatory framework. This article analyzes the current model and state of media law regulation in Mongolia based on theories and approaches in journalism and public communication. It also compares the conceptual foundations of the Law on Freedom of the Press (1998) and the draft revised version of the law (January 2025). Furthermore, the article provides an overview of the changes that would occur in Mongolia’s existing media law concepts and principles as a result of the revision of this law.
subject: Өгүүлэл
  topic: section
subject: Хэвлэлийн эрх чөлөө, медиа систем, хэвлэл мэдээллийн эрх зүйн зохицуулалт, сэтгүүл зүй, хэвлэл мэдээллийн норматив онолууд
  topic: keywords
creator: Bayarmaa Boldbaatar
rights: Copyright (c) 2026 ШИХИХУТУГ https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-04-07
publication date: 2026-04-07
doi: 10.66582/hykdpr82

ГЭМТ ХЭРЭГ ҮЙЛДСЭН УЛСЫН ИХ ХУРЛЫН ГИШҮҮНИЙГ ЭГҮҮЛЭН ТАТАХАД ТУЛГАМДАЖ БУЙ АСУУДАЛ
type: item
description: Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Хорин есдүгээр зүйлийн 3 дахь хэсэгт заасны дагуу Монгол Улсын Их Хурал (УИХ)-ын гишүүн гэмт хэрэг үйлдсэн болох нь хуулийн хүчин төгөлдөр болсон шүүхийн шийдвэрээр тогтоогдсон тохиолдолд УИХ түүнийг гишүүнээс нь эгүүлэн татна. Гэтэл Монгол Улсын Их Хурлын тухай хууль болон Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуульд заасан УИХ-ын гишүүнийг эгүүлэн татах журам тодорхойгүй, логик зөрчилтэйн улмаас хууль тогтоогчид хариуцлага тооцох Үндсэн хуулийн заалт хэрэгжих боломжгүй болжээ. Тодруулбал, Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуульд гэмт хэрэг үйлдсэн УИХ-ын гишүүнийг эгүүлэн татахдаа санал хураалт явуулж олонхын санал авсан тохиолдолд эгүүлэн татахаар заасан нь гэмт хэрэг үйлдсэн болох нь тогтоогдсон л бол заавал эгүүлэн татах тухай Үндсэн хуулийн үзэл баримтлалтай зөрчилдөж байна. Түүнчлэн, нэр бүхий УИХ-ын гишүүн гэмт хэрэг үйлдсэн болох нь шүүхийн шийдвэрээр тогтоогдсон2 боловч өнөөдрийг хүртэлх хугацаанд УИХ түүнийг эгүүлэн татахгүй байх нөхцөл байдал үүссэн нь энэхүү зөрчилдөөний үр дагавар болж байна. Abstract According to Article 29, Paragraph 3 of the Constitution of Mongolia, a member of the State Great Khural (Parliament) shall be removed from office if it is established by a legally binding court decision that the member has committed a crime. However, due to the lack of a clear procedure and logical inconsistencies in the Law on the State Great Khural of Mongolia and the Law on the Rules of Procedure of the State Great Khural, the constitutional provision for holding lawmakers accountable cannot be effectively implemented. Specifically, the Law on the State Great Khural stipulates that a member who has committed a crime shall be removed from office only if a vote is held and a majority is obtained, which contradicts the principle of the Constitution that removal is mandatory once it is established that a crime has been committed. Moreover, the fact that certain members of the State Great Khural have been legally fo…
subject: Өгүүлэл
  topic: section
subject: Гэмт хэрэг үйлдсэн УИХ-ын гишүүн, УИХ-ын гишүүний халдашгүй байдал, санал хураалт, парламентын бие даасан байдал, шүүх эрх мэдэл, сонгох эрх, сонгогдох эрх, эрүүгийн хариуцлага, шударга ёсны зарчим
  topic: keywords
creator: Bilegdemberel B
rights: Copyright (c) 2026 ШИХИХУТУГ https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-04-07
publication date: 2026-04-07
doi: 10.66582/b0k2gz13

ТАЙВАН ЖАГСААЛ, ЦУГЛААН ХИЙХ ЭРХ, ЭРХ ЧӨЛӨӨНИЙ ХЭРЭГЖИЛТЭД НӨЛӨӨЛӨХ ХҮЧИН ЗҮЙЛИЙН ШИНЖИЛГЭЭ
type: item
description: Бидний судалгааны ажлын зорилго нь иргэдээс тайван жагсаал цуглаан хийх эрхийн хэрэгжилтийг үнэлүүлэхэд оршсон. Судалгаанд 18–61 насны 512 иргэнийг хамруулж, тайван жагсаал цуглаан хийх эрхийн хамгаалалтыг гурван хүчин зүйлийн хүрээнд тоон шинжилгээг Smart PLS-3.0, SPSS-27 программ ашиглан боловсруулалт хийсэн бөгөөд бүх хувьсагчийн найдвартай байдал өндөр (α = 0.94–0.97) гарсан. Шинжилгээний дүнгээр зөвхөн иргэдийн оролцоо нь тайван жагсаал цуглаан хийх эрхийн хэрэгжилт эерэг нөлөөтэй болох нь батлагдсан бол хамтын ажиллагаа болон хууль сахиулах байгууллагын нөлөө батлагдаагүй. Abstract The purpose of our research was to assess citizens’ evaluation of the exercise of the right to peaceful assembly and demonstration. A total of 512 citizens aged 18–61 participated in the study. Quantitative analysis of the protection of the right to peaceful assembly was conducted within three factors using Smart PLS-3.0 and SPSS-27 software. The reliability of all variables was high (α = 0.94–0.97). The results revealed that only citizens’ participation had a positive impact on the exercise of the right to peaceful assembly and demonstration, whereas the effects of cooperation and law enforcement agencies were not statistically significant.
subject: Өгүүлэл
  topic: section
subject: Иргэдийн оролцоо, хамтын ажиллагаа, хууль сахиулах байгууллага, тайван жагсаал цуглаан хийх эрх
  topic: keywords
creator: Khishigbaigali Erdenebat
rights: Copyright (c) 2026 ШИХИХУТУГ https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-04-07
publication date: 2026-04-07
doi: 10.66582/7r3ppv30

БАЙГАЛЬ ОРЧНЫ ХОХИРЛЫГ ШИЙДВЭРЛЭХ ХУВИЙН ЭРХ ЗҮЙН ХОЛИМОГ ЗАГВАР: ИРГЭНЛЭГ БА НИЙТЛЭГ ЭРХ ЗҮЙН УЛАМЖЛАЛЫГ ХОСЛУУЛСАН МАТЕРИАЛЛАГ ЭРХ ЗҮЙН ХАНДЛАГА
type: item
description: Энэхүү нийтлэл нь байгаль орчинд учирсан хохирлыг үр нөлөөтэй барагдуулахад хувийн эрх зүйн нөөц, боломжийг үр дүнтэй ашиглахын тулд харьцуулсан эрх зүйн шинжилгээ хийж, холимог тогтолцоо бүрдүүлэх онол-арга зүйн үндэслэл, шаардлагыг тодорхойлох зорилготой. Иргэнлэг эрх зүйн уламжлалд хамаарах деликтийн тогтолцоо нь хамгаалагдсан эрх, шалтгаант холбоо, гэм бурууг тодорхойлох нарийн шалгууртай боловч байгаль орчны тархмал, олон хүчин зүйлд суурилсан хохирлыг бүрэн хамарч чаддаггүй. Харин нийтлэг эрх зүйн тортын тогтолцоо нь уян хатан боловч өндөр зардал, нотолгооны төвөгтэй шаардлага болон тогтворгүй прецедентэд тулгуурлах сул талтай. Харьцуулсан эрх зүйн судалгаанд Францад “цэвэр экологийн хохирол”-ыг бие даасан ангиллаар хүлээн зөвшөөрсөн, Германд байгаль орчныг эрх зүйн хувьд хамгаалагдах субъект байдлаар авч үзэх хандлага төлөвшиж буй зэрэг шинэтгэлийн чиглэл тодорхой харагдаж байна. Эдгээр туршлага нь байгаль орчны эрхийг зөвхөн өмчийн хохиролтой адилтгах бус, экосистемийн бүрэн бүтэн байдлыг хамгаалах эрх зүйн үнэт зүйл болгон хөгжүүлэх шаардлагыг нотолж байна. Монгол Улсын хувьд Иргэний хуулийн 497.1-д заасан “бусдын эрх” гэдэг ойлголтыг экологийн эрх болон нийтийн өмчийн эрхтэй уялдуулан тайлбарлах боломж бий. Ингэснээр экологийн хохирлын тусгай ангилал тогтоох, гэм буруугүй болон хамтарсан хариуцлага хүлээлгэх, мөн иргэний нийгмийн байгууллагад хязгаартай хэмжээнд нийтийн ашиг сонирхлын нэхэмжлэл гаргах эрх олгох зэрэг хувийн эрх зүйн зохицуулалтыг хөгжүүлэх боломж нээгдэнэ. Ийм хандлага нь байгаль орчны хохирлыг зөвхөн захиргааны болон нийтийн эрх зүйн хүрээнд шийдвэрлэх бус, хувийн эрх зүйн нөхөн төлбөр, сэргээн хамгаалах механизмуудтай уялдуулсан холимог загварыг бий болгох замаар Үндсэн хуулиар баталгаажсан экологийн эрхийг бодитойgoр хамгаалах нөхцөлийг бүрдүүлнэ. Abstract This article aims to identify the theoretical and methodological foundations and the necessity for establishing a mixed regulatory model by conducting a comparative legal analysis to …
subject: Өгүүлэл
  topic: section
subject: байгаль орчны хохирол, гэм хор, деликт, торт, экологийн хохирол, холимог хувийн эрх зүй, нийтийн ашиг сонирхлын нэхэмжлэл.
  topic: keywords
creator: Altansoyombo B
rights: Copyright (c) 2026 ШИХИХУТУГ https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-04-07
publication date: 2026-04-07
doi: 10.66582/v66cmw20

ӨМЧЛӨХ ЭРХИЙН ЭСРЭГ ГЭМТ ХЭРГИЙН ХҮРЭЭНД ХАМГААЛАГДААГҮЙ ЭРХ АШГИЙГ ТОДОРХОЙЛОХ НЬ
type: item
description: Өмчлөх эрх бол Монгол Улсын Үндсэн хуулиар олгогдсон хүний баталгаатай эдлэх үндсэн эрх мөн гэж хуульчилсан байдаг. Сүүлийн жилүүдэд цахим технологийн хөгжил болон түүнээс үүдэлтэйгээр гарч буй шинэ төрлийн үнэ цэн бүхий хөрөнгүүд хэдийнээ хүмүүсийн хэрэглээнд нэвтрээд олон жилийг ардаа үлдээсэн боловч үүнээс үүдэлтэйгээр тухайн хөрөнгүүдийг хүний өмч хөрөнгө, баялаг мөн гэж эрх зүйн хүрээнд авч үзэх, цаашлаад хуулийн хамгаалалтад авах хэрэгцээ шаардлага байсаар байна. Өөрөөр хэлбэл Монгол Улсын Эрүүгийн хуулиар өмчлөх эрхийн тодорхой хэлбэрүүд болох эдийн бус хөрөнгөд хамаарах эрх ашиг буюу хүний өмчлөх эрхийн тодорхой хэлбэрүүд тухайлбал цахим хөрөнгөд хамаарах дижитал объектууд хуулиар хамгаалагдахгүй байгаа нь өөрөө цахим гэмт хэргийн криминологи шинж буюу гэмт хэрэг үйлдэгдэх, давтагдан гарах зэрэг шалтгаан нөхцөл болж байгаа гэж үзэх боломжтой байгаа юм. Энэхүү өгүүллээр Эрүүгийн хуулиар хамгаалагдаагүй эрх ашгийг тодорхойлох замаар цахим хөрөнгөд хамаарах гэмт хэрэг үйлдэгдэх тодорхой шалтгаан, нөхцөлийг арилгах боломжтой талаар өгүүлэх ба Эрүүгийн хуулийн “Өмлөх эрхийн эсрэг гэмт хэрэг” буюу Арван долдугаар бүлэгт нэмэлт өөрчлөлт оруулах зайлшгүй хэрэгцээ, шаардлага байгааг хууль зүйн үндэслэлтэйгээр тайлбарлах юм. Ингэснээр энэ нь хүний өмчлөх эрхийн баталгаатай хамгаалалт болж өгөхөөс гадна гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх, гэмт хэрэг үйлдэгдэхгүй байх, гэмт хэргийг таслан зогсоох зэрэг криминологийн үндсэн асуудлыг шийдвэрлэх тодорхой гарц гаргалгаа мөн болох талаас энэхүү судалгааг сийрүүлэв. Abstract The right to property is a fundamental human right guaranteed by the Constitution of Mongolia. In recent years, the rapid advancement of digital technologies has led to the emergence and widespread use of new forms of valuable assets in the digital space. However, despite their growing prevalence and economic significance, there remains a pressing legal need to recognize these assets as property and to ensure their protection under the law. Specifically, ce…
subject: Өгүүлэл
  topic: section
subject: цахим хөрөнгө, хөрөнгө, эд хөрөнгө, эдийн бус хөрөнгө
  topic: keywords
creator: Lodoisambuu Borbaatar
rights: Copyright (c) 2026 ШИХИХУТУГ https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-04-07
publication date: 2026-04-07
doi: 10.66582/9anjrj03

ЭРХТЭН ШИЛЖҮҮЛЭХ ЭРХ ЗҮЙН ЗОХИЦУУЛАЛТЫН ЗАРИМ АСУУДАЛ
type: item
description: Аливаа улс орны хөдөлгөгч гол нэгж нь иргэд байдаг. Энэ утгаараа иргэдийн эрүүл мэндийн асуудал нь зайлшгүй хэлэлцэх шаардлагатай чухал асуудалд тооцогддог. Орчин үеийн анагаах ухааны шинжлэх ухаан нь эмчилгээний шинэ боломжуудыг нээж, тодорхой хүнд өвчнүүдийг эмчлэх үр дүнтэй аргуудыг практикт нэвтрүүлж байгаа билээ. Үүний нэг нь хүний цус, эс, эд, эрхтэн шилжүүлэн суулгах буюу донорын ойлголт юм. Энэ асуудлаар Монгол Улс анх удаа 2000 онд Донорын тухай хуулийг батлагдсанаас хойш 2018 онд шинэчилсэн найруулга хийгдсэнээр одоог хүртэл дагаж мөрдөж байна. Уг хуульд амьтай болон амьгүй донорын эрх зүйн харилцааг зохицуулдаг ба үүнээс амьгүй донороос эрхтэн шилжүүлэх эрх зүйн зохицуулалтын зарим тулгамдсан асуудлыг нээн, түүнийг шийдвэрлэх арга замыг тодорхойлох, шийдэл гаргахыг зорилоо. Abstract The main driving force of any country is its citizens. In this sense, the health of citizens is an important issue that must be discussed. Modern medical science is opening up new therapeutic opportunities and introducing effective methods for treating certain serious diseases into practice. One of these is the concept of human blood, cell, tissue, and organ transplantation, or donorship. Mongolia has been following this issue since the first Donor Law was adopted in 2000, which was revised in 2018 and is still in force. The law regulates the legal relations between living and inanimate donors, and it aims to identify some of the pressing issues in the legal regulation of organ transplantation from inanimate donors, identify ways to resolve them, and provide solutions.
subject: Өгүүлэл
  topic: section
subject: Донор, амьгүй донор, эрхтэн шилжүүлэн суулгах, эрүүл мэнд, донорын тухай хууль, донорын эрх зүйн зохицуулалт
  topic: keywords
creator: Otgontuya Ochirbat
rights: Copyright (c) 2026 ШИХИХУТУГ https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-04-07
publication date: 2026-04-07
doi: 10.66582/xkj7e170

УДИРДЛАГЫН МАНЛАЙЛЛЫН ХЭВ МАЯГ, АЖИЛТНУУДЫН СЭТГЭЛ ЗҮЙН УЯН ХАТАН ЧАДВАР, АЖЛЫН ИДЭВХ ОРОЛЦООНЫ ХАМААРЛЫГ СУДАЛСАН НЬ
type: item
description: Тус судалгааны ажлаар ажилтны ажлын идэвх оролцоонд нөлөөлөх зарим хүчин зүйлсийг, тэр дундаа сэтгэл зүйн уян хатан чадвар, удирдлагын манлайллын хэв маягийг судлахыг зорилоо. Судалгаанд уян хатан чадварын товч хэмжүүр (Brief Resilience Scale-BRS), ажлын идэвх оролцооны хэмжүүр (Utrecht Work Engagement Scale-UWES), Нөхцөл байдлын манлайллын өөрийн үнэлгээ (Situational leadership style self assessment)-г тус тус ашиглав. Судалгаанд нийт 82 хүн оролцсоноос 10 нь удирдлагын түвшний ажилтан, тэдний удирдлагад ажилладаг 72 ажилтан, албан хаагч байв. Судалгаанд туршигдагч хоорондын дизайн (Between-subject design)-ыг ашигласан ба үл хамаарах хувьсагч нь ажилчдын сэтгэл зүйн уян хатан чадвар, удирдлагын манлайллын хэв маяг, хамаарах хувьсагч нь ажилчдын ажлын идэвх, оролцоо байлаа. Судалгааны тоон үр дүнг боловсруулахдаа бие даасан түүврийн хэмжүүр, Манн-Витни Ю, Крускал Воллис Эйч, Андрей Хейс нарын процессын (Independent t test, Mann-Whitney U test, Kruskal Wallis H test, Regression) шинжилгээнүүдийг ашигласан болно. Ажилчдын сэтгэл зүйн уян хатан чадвар нь ажлын идэвх оролцоотой эерэг хамааралтай буюу эерэг нөлөө үзүүлдэг байна. Харин удирдлагын зааварчлах хэв маяг ба ажилтнуудын идэвх оролцоотой сөрөг хамааралтай нь судалгааны үр дүнгээс гарлаа. Тиймээс байгууллагын удирдлага зааварчлах, чиглүүлэх зан үйлээс илүүтэй дэмжлэг үзүүлж, харилцан ярилцаж, өөрөө шийдвэр гаргах боломжийг нь бүрдүүлэх, ажилтны сэтгэл зүйн уян хатан чадварыг дээшлүүлж, хөгжүүлэх үйл ажиллагааг байгууллагадаа тогтмол зохион байгуулах нь чухал гэж дүгнэж байна. Abstract This study aimed to investigate factors influencing employee engagement, with a particular focus on psychological resilience and utilized several standardized measurement tools, including the Brief Resilience Scale (BRS), the Utrecht Work Engagement Scale (UWES), and a situational leadership style self-assessment. A total of 82 participants were involved in the study, consisting of 10 management level employees and 72 employees who …
subject: Өгүүлэл
  topic: section
subject: Ажилтны сэтгэл зүй, нөхцөл байдлын манлайлал, ажлын сэтгэл ханамж
  topic: keywords
creator: Taivanjargal Aldarbayar
creator: Sanjmyatav Chuupul
rights: Copyright (c) 2026 ШИХИХУТУГ https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-04-07
publication date: 2026-04-07
doi: 10.66582/742e2e02

ЧӨЛӨӨТ БҮС ДЭХ ТУСГАЙ ДЭГЛЭМД ХАМААРАХ БҮРТГЭЛ, ХЯНАЛТЫН ТОГТОЛЦОО
type: item
description: Чөлөөт бүс нь эдийн засгийн тусгай дэглэм бүхий нутаг дэвсгэр бөгөөд гадаад, дотоодын хөрөнгө оруулалтыг татах, үйлдвэрлэл, үйлчилгээ, худалдааг дэмжих замаар улс орны хөгжлийг хурдасгах чухал бодлогын хэрэгсэл юм. Монгол Улсад 2002 оноос эхлэн Алтанбулаг, Замын-Үүд, Цагааннуур, Хөшгийн хөндий зэрэг чөлөөт бүсүүдийг байгуулсан ч эдгээрийн бүртгэл, хяналтын тогтолцоо бүрэн боловсроогүй, уялдаа холбоо сул байгаа нь бодит үр өгөөжийг бууруулах нэг хүчин зүйл болж байна. Энэхүү өгүүлэлд чөлөөт бүсийн тусгай дэглэмд хамаарах бүртгэл, хяналтын тогтолцооны эрх зүйн үндэс, хэрэгжилтийн өнөөгийн байдал, тулгамдаж буй асуудлыг шинжилж, олон улсын сайн туршлагатай харьцуулсан судалгаа хийв. Судалгаанд баримт бичгийн шинжилгээ болон харьцуулсан эрх зүйн аргыг ашиглав. Судалгааны үр дүнд Монгол Улсад чөлөөт бүсийн бүртгэл, хяналтын системийн цахимжуулалт хангалтгүй, байгууллагуудын мэдээлэл солилцоо сул, хуулийн хэрэгжилтийн уялдаа дутмаг байгааг тогтоов. Үүнийг сайжруулахын тулд бүртгэлийн цахим системийг нэгдсэн байдлаар хөгжүүлэх, хяналтын байгууллагуудын уялдааг сайжруулах, ил тод, үр нөлөөтэй хяналтын механизм бий болгох шаардлагатай байна. Abstract Free zones are special economic areas established to attract foreign and domestic investment, promote production and trade, and accelerate national economic growth. In Mongolia, four free zones— Altanbulag, Zamiin-Uud, Tsagaannuur, and Khushig Valley—have been established since 2002. However, the efficiency of their registration and monitoring systems remains limited due to weak institutional coordination and insufficient digitalization, which reduces their overall effectiveness and transparency. This paper examines the legal framework, current implementation, and challenges of registration and monitoring systems under the special regime of free zones in Mongolia. The study employs a documentary analysis and comparative legal approach to evaluate national practices against international models. Findings reveal that Mongolia’s fr…
subject: Өгүүлэл
  topic: section
subject: Чөлөөт бүс, бүртгэл, хяналт, эдийн засгийн чөлөөт бүс
  topic: keywords
creator: Dorjkhand Bold
creator: Gantugs Gankhuyag
rights: Copyright (c) 2026 ШИХИХУТУГ https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-04-07
publication date: 2026-04-07
doi: 10.66582/qce10323

ЦАХИМ ОРЧИН ДАХЬ ХҮНИЙ ЭРХИЙН ХАМГААЛЛЫН ЭРХ ЗҮЙН ҮНДЭС БА ТӨРИЙН ОРОЛЦОО
type: item
description: Дижитал эрин үед мэдээллийн технологийн хурдацтай хөгжил нь хүний эрхийн хэрэгжилт, хамгаалалтад шинэ боломжуудыг нээхийн зэрэгцээ урьд өмнө тохиолдож байгаагүй сорилтуудыг бий болгож байна. Цахим орчинд хувийн мэдээлэл алдагдах, үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх хязгаарлагдах, цахим ялгаварлан гадуурхалт нэмэгдэх, цахим гэмт хэрэг өсөх зэрэг үзэгдлүүд нь хүний эрхийн уламжлалт хамгааллын тогтолцоог хангалтгүй болгох эрсдэл дагуулж байна. Энэ нөхцөлд төр нь цахим орчин дахь хүний эрхийг хүндэтгэх, хамгаалах, хэрэгжүүлэх гурван үндсэн үүргээ шинэ нөхцөл байдалд нийцүүлэн хэрэгжүүлэх шаардлагатай болж байна. Судалгаанд Монгол Улсын Үндсэн хууль болон холбогдох хуулиуд — Хүний хувийн мэдээллийг хамгаалах тухай хууль, Кибер аюулгүй байдлын тухай хууль, Хүүхдийн эрхийн тухай хууль, Эрүүгийн хууль зэрэг холбогдох зохицуулалтыг шинжилж, олон улсын баримт бичгүүд болох НҮБ-ын “Интернэтэд хүний эрхийг дэмжих, хамгаалах болон эдлэх тухай тогтоол” (2012), Европын Холбооны GDPR, Будапештын конвенцын үзэл санаатай харьцуулан судлан дүгнэлт хийв. Судалгааны үр дүнгээр Монгол Улсад цахим орчин дахь хүний эрхийн баталгааг хангах эрх зүйн суурь бүрдсэн боловч эрх зүйн уялдаа сул, хяналтын тогтолцоо хангалтгүй, институцийн чадавх, иргэдийн мэдээллийн боловсрол дутмаг зэрэг системийн бэрхшээлүүд байгаа нь судалгааны явцад ажиглагдсан. Иймд судалгаагаар дараах бодлогын түвшний санал, зөвлөмжийг дэвшүүлэв. Үүнд: эрх зүйн шинэчлэл хийх, хүний эрхийн хяналтын хараат бус байгууллага байгуулах, мэдээллийн боловсролыг дээшлүүлэх, төр–хувийн хэвшлийн түншлэлийг бэхжүүлэх, олон улсын хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх шаардлагатай байна. Судалгааны дүгнэлт нь Монгол Улсад цахим орчны хүний эрхийн хамгааллын механизмыг боловсронгуй болгож, цахим шилжилтийн нөхцөлд хүний эрхийн үнэт зүйлийг баталгаажуулахад бодит хувь нэмэр оруулах зорилготой юм. Abstract In the digital era, the rapid advancement of information technology has created unprecedented opportunities for the realization and protection of human rig…
subject: Өгүүлэл
  topic: section
subject: Хүний эрх, цахим орчин, цахим шилжилт, мэдээллийн аюулгүй байдал, төрийн оролцоо
  topic: keywords
creator: Jinjiimaa Nyamdavaa
rights: Copyright (c) 2026 ШИХИХУТУГ https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-04-07
publication date: 2026-04-07
doi: 10.66582/tjxege75

ТӨРИЙН БОЛОН АЛБАНЫ НУУЦЫГ ХҮРГЭХ ҮЙЛ АЖИЛЛАГАА: ТУЛГАМДСАН ЗАРИМ АСУУДАЛ
type: item
description: Энэхүү судалгаа нь Монгол Улсын төрийн болон албан ёсны нууцын тухай хууль болон түүний хэрэгжилт, тэр дундаа, төрийн болон албан ёсны нууцыг хүргэх үйл ажиллагааны эрх зүйн орчныг үндэсний аюулгүй байдлын цогц байдлын онол болон эрх зүйн реалист хандлагаар үнэлж, эрх зүйн зохицуулалт болон практик хэрэгжилтийн хоорондох зөрүүг тодорхойлсон. Судалгааны дүнгээс харахад хууль, эрх зүйн орчин оршин байгаа ч байгууллагын чадавх, хүний хүчин зүйл, аюулгүй байдлын соёлын ялгаанаас шалтгаалан үр нөлөө нь хязгаарлагдмал байна. Нууцыг гадаадад дамжуулах журам байхгүй, төрийн тусгай шуудангийн үйлчилгээний чадавх хязгаарлагдмал зэрэг нь эмзэг байдлыг бий болгож байна. Иймд эрх зүйн зохицуулалтыг үндэсний аюулгүй байдлын зорилттой уялдуулах шаардлагатайг онцолсон. Abstract This study examines Mongolia’s Law on State and Official Secrets and its implementation, focusing on the legal framework for transmitting state and official secrets. Applying comprehensive national security theory and legal realism, it identifies gaps between formal regulations and practical enforcement. Findings show that while the legal framework exists, its effectiveness is limited by institutional capacity, human factors, and variations in security culture. The lack of formal procedures for transmitting secrets abroad and the limited capabilities of the state special postal service create vulnerabilities. From a legal realist perspective, law operates through institutional capacity and implementers’ behavior. The study highlights the need to align legal regulations with national security objectives to strengthen information integrity and the protection of state secrets.
subject: Өгүүлэл
  topic: section
subject: үндэсний аюулгүй байдал, төрийн болон албаны нууц, нууцыг хүргэх, хууль зүйн реализм, мэдээллийн аюулгүй байдал
  topic: keywords
creator: Sergelen Sukhbaatar
creator: Narmandakh Badarch
rights: Copyright (c) 2026 ШИХИХУТУГ https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-04-07
publication date: 2026-04-07
doi: 10.66582/tcxx4y21

ТӨРИЙН АЛБАН ХААГЧИЙН ЁС ЗҮЙГ ТОДОРХОЙЛОХ ОНОЛ АРГА ЗҮЙН ЗАРИМ АСУУДАЛ
type: item
description: Төрийн албан хаагчийн ёс суртахуун, төрийн албан хаагчийн ёс зүй гэх ухагдахууныг тайлбарлах замаар төрийн албан хаагчийн ёс зүйн нийтлэг хэм хэмжээ, ангилалт, төрийн албан хаагчид тавигдах ёс зүйн шаардлага болох үүрэг, хориглох зүйлийг зөрчсөн үйлдлийг ёс зүйн зөрчил гэж нэрлэх тухай, хууль зүйн хариуцлагын нэг төрөлд ёс зүйн хариуцлагыг багтаах талаар саналаа дэвшүүлнэ. Abstract The study seeks to clarify the notions of civil servants’ morality and civil service ethics in order to define the general ethical norms, categories, and requirements applicable to civil servants. Furthermore, it argues that breaches of duties and prohibitions prescribed by these ethical norms constitute ethical violations, and proposes including ethical responsibility as a type of legal liability.
subject: Өгүүлэл
  topic: section
subject: ёс суртахуун, ёс зүй, төрийн албан хаагчийн ёс зүйн хэм хэмжээ, нийтлэг шаардлага, үүрэг, хориглох зүйл, ёс зүйн зөрчил, эрх зүйн зөрчил, ёс зүйн хариуцлага, хууль зүйн хариуцлага
  topic: keywords
creator: Altanzul Altangerel
rights: Copyright (c) 2026 ШИХИХУТУГ https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-04-07
publication date: 2026-04-07
doi: 10.66582/zesfsr69

“VISUAL LAW” БУЮУ ХУУЛЬ ТОГТООМЖИЙГ ХЯЛБАРШУУЛАН ДҮРСЛЭХ АРГЫГ ХЭРЭГЛЭЭНД НЭВТРҮҮЛЭХ НЬ
type: item
description: Өдрөөс өдөрт шинэ агуулгаар баяжин өргөжиж буй нийгмийн харилцааг зохицуулах хэрэгцээ шаардлагаас үүдэн хууль тогтоомжийн тоо хэмжээ тасралтгүй өсөж байна. Нөгөө талаас эрх зүйт төрийн тогтолцоонд иргэд эрх, эрх чөлөөгөө эдлэх, хамгаалах, зөрчигдсөн тохиолдолд сэргээлгэх, төрийн үйлчилгээг авах болон бусад хэлбэрээр нийгмийн харилцаанд идэвхтэй, бие даан оролцоход тэдний хууль, эрх зүйн мэдлэг хангалтгүй байна. Энэ асуудлыг шийдвэрлэх хүрээнд олон улсад “Visual law” гэх нэршлээр хууль тогтоомжийн зохицуулалт, процессыг үгээр бус зураг, дүрслэлийн бусад арга хэрэгслээр хялбаршуулан илэрхийлэх чиг хандлага хөгжиж байна. Энэхүү өгүүллээр Монгол Улсын хувьд харьцангуй шинэ ойлголт байж болох “Зурган хууль”-ийн сэтгэлгээ, хандлагын онцлог, ач холбогдол, анхаарах асуудлыг хөндөн танилцуулах, судлаач, сонирхогч талуудын анхааралд өртүүлэхийг зорьсон болно. Мөн өгүүллийн төгсгөлд “Зурган хууль”-ийг бүтээх, хөгжүүлэхэд чухал үүрэгтэй оролцогчдод хандан цөөн саналыг дэвшүүллээ. Abstract Due to the continual expansion and diversification of social relations, the need to regulate them increases day by day, leading to a constant growth in the volume of legal legislation. At the same time, citizens often lack sufficient legal knowledge to exercise and protect their rights and freedoms, to seek redress when these rights are violated, to access public services, and to participate independently and effectively in social relations. In response to this issue, an approach known internationally as Visual Law has been developing. This approach communicates legal rules and procedures not through complex legal language, but by simplifying them through visual tools—such as diagrams, icons, and other illustrative methods. This article aims to introduce the concept of Visual Law, which is relatively new in Mongolia, by outlining its main characteristics, significance, and key considerations for its application. Furthermore, the article provides several recommendations for stakeholders involve…
subject: Өгүүлэл
  topic: section
subject: “Зурган хууль”, хууль зүйн мэдлэгийн хүртээмж, хялбаршуулалт, хүн төвтэй хандлага, зурган сэтгэлгээ
  topic: keywords
creator: Otgonsukh Amarsaikhan
rights: Copyright (c) 2026 ШИХИХУТУГ https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-04-07
publication date: 2026-04-07
doi: 10.66582/v11ax742

ХӨӨН ХЭЛЭЛЦЭХ ХУГАЦАА БА ОЛОН УЛСЫН ТУРШЛАГА
type: item
description: Хөөн хэлэлцэх хугацааны агуулга, мөн чанар, зорилгыг тодорхойлох онол, үзэл баримтлал, зарчим болон түүнийг тоолох (эхлэх, түр зогсоох, тасалдах, дуусах) арга зүй нь иргэнлэг болон нийтлэг эрх зүйн уламжлал бүхий улсуудад ялгаатай байдлаар тодорхойлогдож ирсэн байна. Өөрөөр хэлбэл, хөөн хэлэлцэх хугацааны хязгаарыг тодорхойлох улс орнуудад харилцан адилгүй байна. Уг сэдэвтэй холбогдуулан Англи-Саксоны эрх зүйн бүл болон Ром-Германы эрх зүйн бүлтэй улс орнууд болох ХБНГУ, БНФУ, Япон улс, АНУ, ИБУИНХУ гэх мэт улсуудын хөөн хэлэлцэх хугацааны талаар дэлгэрэнгүй судлан үзлээ. Энэхүү судалгааны зорилго нь хөөн хэлэлцэх хугацааны ойлголтыг Англи-Саксоны эрх зүйн бүл болон Эх газрын эрх зүйн бүлтэй улс орнуудыг харьцуулан судалж, хөөн хэлэлцэх хугацааны тогтолцоо, түүний хэрэглээний талаар тухайн улс орны эрх зүйн орчинд хэрхэн тодорхойлогдож, хөгжиж ирснийг харуулах юм. Судалгааны үр дүнд, улс орнуудад хөөн хэлэлцэх хугацааг тодорхойлох, тоолох арга зүйн ялгаа, түүний эрх зүйн практик нь тухайн улс орны эрх зүйн системийн онцлог, түүх, соёлд хэрхэн нийцэж байгаа талаар гүнзгий ойлголт авч болох юм. Abstract The concept, essence, and objectives of the statute of limitations have been interpreted differently across jurisdictions belonging to the civil law and common law traditions. In other words, the scope and determination of limitation periods vary among countries. In this regard, the present study undertakes a detailed comparative examination of the statute of limitations as regulated in representative jurisdictions of the Anglo-Saxon and Romano Germanic legal families—namely, Germany, France, Japan, the United States, and the United Kingdom. The primary objective of this research is to comparatively analyze the concept of the statute of limitations within the Anglo-Saxon and continental legal systems, and to elucidate how the structure, function, and application of limitation periods have been defined and evolved within their respective legal frameworks. The findings o…
subject: Өгүүлэл
  topic: section
subject: Хөөн хэлэлцэх хугацаа, Англи-Саксоны, Эх газрын эрх зүйн бүл, материаллаг, процессын эрх зүй
  topic: keywords
creator: Batjargal Gerel
rights: Copyright (c) 2026 ШИХИХУТУГ https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-04-07
publication date: 2026-04-07
doi: 10.66582/7kqanv39

МОНГОЛ ХААДЫН ЗАХИДАЛ ДАХЬ ЭРХ ЗҮЙН ЗАРИМ АСУУДАЛ (ЭЗЭНТ ГҮРНИЙ ҮЕ)
type: item
description: The article briefly explains the meaning and significance of the concept of the “Golden Tether policy” (Altan Argamj), defining the historical period, geographical context, and underlying reasons for the emergence of this formulation. The authors note that, in its narrow sense, the concept of “Golden Tether policy” originated as a symbol of diplomatic relations and external trade among the nomadic peoples, while in its broader sense, it represents the Mongols’ policy of maintaining friendly and mutually beneficial trade and relations with neighboring and other countries, aimed at ensuring peace and creating a favorable external environment for the nation's security and prosperity. The article emphasizes that the “Golden Tether policy” and practice of the Mongolian state were governed by a detailed legal and regulatory framework. The authors highlight that the nomadic Mongols played a major role in spreading the idea of free trade throughout the world, contributing to the creation and security of the Silk Road that connected the East and the West, and establishing diplomatic norms and practices that significantly influenced the development of human civilization. The “Golden Tether policy” has thus become a core value and historical tradition of Mongolian foreign policy, which continues to be reflected today in Mongolia’s modern foreign policy principles—such as the pursuit of peace, non-alignment, and the “Third Neighbor” policy. Өгүүлэлд “Алтан аргамж” хэмээх ойлголтын утга учрыг товч гаргаад уг томьёолол үүсэн гарсан түүхэн цаг үе, орон зай, учир шалтгааныг тодорхойлсон болно. Зохиогчид “алтан аргамж хэмээх ойлголт нь нарийн утгаараа “элчин харилцаа” болон нүүдэлчдийн гадаад худалдааны бэлгэдэл болж үүссэн бөгөөд өргөн утгаараа монголчуудын төр улсын хөрш болон бусад улс оронтой харилцан ашигтай худалдаа арилжаа эрхлэн найрсаг аж төрөх, улс орныхоо энх амгалан оршихуйн гадаад таатай орчин бүрдүүлэхэд чиглэсэн бодлогоо томьёолж ирсэн ойлголт болохыг гаргасан болно. …
subject: Өгүүлэл
  topic: section
subject: гадаад худалдаа, гадаад бодлого, чөлөөт худалдааны үзэл, дипломат ёс горим, алтан аргамж, Их засаг хууль, гуравдагч хөршийн бодлого.
  topic: keywords
creator: Lundeejantsan Danzan
rights: Copyright (c) 2026 ШИХИХУТУГ https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-04-07
publication date: 2026-04-07
doi: 10.66582/7xchhz55

1889 ОНЫ МЕЙЖИГИЙН ЭРИН ҮЕИЙН ЯПОН УЛСЫН ҮНДСЭН ХУУЛЬ 1924 ОНЫ МОНГОЛЫН ҮНДСЭН ХУУЛЬД ТУССАН НӨЛӨӨ
type: item
description: Үндсэн хууль боловсруулах Н.Магсаржав тэргүүтэй анхны комисс Судар бичгийн хүрээлэнд захиалга өгч хэд хэдэн гадаад орны үндсэн хуулийг орчуулуулснаас өнөөгийн байдлаар ҮТНС-нд Америк, Англи, Япон, Норвег улсын үндсэн хуулийн орчуулга хадгалагдаж байна. Яагаад 1920-иод оны Үндсэн хуулийг боловсруулагчид Мейжийн Японы Үндсэн хуулийг сонирхон судалж, монгол хэлээр орчуулах болов? гэсэн асуулт гарч байна. Юуны өмнө Мейжийн Япон Эзэн хаантай, Хаан нь хэмжээт цаазтай, мөн Улсын хурал буюу парламенттай улс байсан нь гол шалтгаан болно. Монголын Үндэсний үзэлтнүүдийн мөрөөдөл бол “Хэмжээт цаазат, ардын эрхт” тогтолцоог хүсэж байв. Тэр нь Англи, Японд байсан шиг Эзэн хаантай парламентын Бүгд Найрамдах Улсыг баримжаалж байсан гэж хэлж болно. Хэмжээт цаазат Эзэн хаан ба Улсын хурал буюу парламентын эрх мэдлийн харьцааны асуудал тухайн үед онцгой анхаарал татаж байв. Хоёрт, Мейжийн Японы Үндсэн хуульд туссан байсан албат иргэдийн эрх, эрх чөлөөний асуудал манай хууль боловсруулагчдын хувьд үлгэр жишээ болж байсан гэж үзэж болно. Тухайлбал, үг хэлэх, бичих ба өөрийн санал дэлгэрүүлэх, хоршоо холбоо байгуулах эрх (Японы Үндсэн хуулийн 2-р бүлэг, 29-р зүйл), Японы ард хэн ч болов бичиг, цэргийн тушаал эдлэх эрх (19-р зүйл), шашин шүтлэгийн эрх чөлөө эдлэх эрх (Японы ҮХ-ийн 28-р зүйл), Японы албат нарын өөр өөрийн өв хөрөнгийн эрх дор халдаж болохгүй (Японы ҮХ-ийн 27-р зүйл) зэргийг нэрлэж болно. Abstract The committee tasked with drafting Mongolia’s first Constitution, under the leadership of N. Magsarjav, requested the Learned Society of Mongolia to translate the constitutions of several foreign countries, including those of the United States, England, Japan, and Norway. These translations remain preserved in the Public Library of Mongolia to this day. When drafting Mongolia’s first Constitution in the 1920s, the committee chose the Meiji Constitution of Japan as a principal model and undertook its translation into Mongolian. In their view, Japan represented a monarchy whose auth…
subject: Өгүүлэл
  topic: section
subject: Мэйжигийн эрин үе, Японы үндсэн хууль, хэмжээт цаазат, хаант засаглал, иргэдийн эрх,эрх чөлөө
  topic: keywords
creator: Batbayar Tsedendamba
rights: Copyright (c) 2026 ШИХИХУТУГ https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2026-04-07
publication date: 2026-04-07
doi: 10.66582/4aryfz83