1889 ОНЫ МЕЙЖИГИЙН ЭРИН ҮЕИЙН ЯПОН УЛСЫН ҮНДСЭН ХУУЛЬ 1924 ОНЫ МОНГОЛЫН ҮНДСЭН ХУУЛЬД ТУССАН НӨЛӨӨ

Abstract

Үндсэн хууль боловсруулах Н.Магсаржав тэргүүтэй анхны комисс 
Судар бичгийн хүрээлэнд захиалга өгч хэд хэдэн гадаад орны 
үндсэн хуулийг орчуулуулснаас өнөөгийн байдлаар ҮТНС-нд 
Америк, Англи, Япон, Норвег улсын үндсэн хуулийн орчуулга 
хадгалагдаж байна. 
Яагаад 1920-иод оны Үндсэн хуулийг боловсруулагчид Мейжийн 
Японы Үндсэн хуулийг сонирхон судалж, монгол хэлээр орчуулах 
болов? гэсэн асуулт гарч байна. Юуны өмнө Мейжийн Япон Эзэн 
хаантай, Хаан нь хэмжээт цаазтай, мөн Улсын хурал буюу 
парламенттай улс байсан нь гол шалтгаан болно. 
Монголын Үндэсний үзэлтнүүдийн мөрөөдөл бол “Хэмжээт 
цаазат, ардын эрхт” тогтолцоог хүсэж байв. Тэр нь Англи, Японд 
байсан шиг Эзэн хаантай парламентын Бүгд Найрамдах Улсыг 
баримжаалж байсан гэж хэлж болно. Хэмжээт цаазат Эзэн хаан 
ба Улсын хурал буюу парламентын эрх мэдлийн харьцааны асуудал 
тухайн үед онцгой анхаарал татаж байв. 
Хоёрт, Мейжийн Японы Үндсэн хуульд туссан байсан албат 
иргэдийн эрх, эрх чөлөөний асуудал манай хууль боловсруулагчдын 
хувьд үлгэр жишээ болж байсан гэж үзэж болно. Тухайлбал, үг 
хэлэх, бичих ба өөрийн санал дэлгэрүүлэх, хоршоо холбоо байгуулах 
эрх (Японы Үндсэн хуулийн 2-р бүлэг, 29-р зүйл), Японы ард хэн ч 
болов бичиг, цэргийн тушаал эдлэх эрх (19-р зүйл), шашин 
шүтлэгийн эрх чөлөө эдлэх эрх (Японы ҮХ-ийн 28-р зүйл), Японы 
албат нарын өөр өөрийн өв хөрөнгийн эрх дор халдаж болохгүй 
(Японы ҮХ-ийн 27-р зүйл) зэргийг нэрлэж болно.  
 
Abstract 
The committee tasked with drafting Mongolia’s first Constitution, under 
the leadership of N. Magsarjav, requested the Learned Society of 
Mongolia to translate the constitutions of several foreign countries, 
including those of the United States, England, Japan, and Norway. 
These translations remain preserved in the Public Library of Mongolia to this day. When drafting Mongolia’s first Constitution in the 1920s, 
the committee chose the Meiji Constitution of Japan as a principal 
model and undertook its translation into Mongolian. In their view, 
Japan represented a monarchy whose authority was effectively 
balanced and regulated by a comparatively stronger parliamentary 
system.  
The vision of Mongolian nationalists during this period was a system of 
“people’s power” under a constitutionally limited monarch. They 
looked to models such as England and Japan, where constitutional 
monarchies operated within robust parliamentary frameworks. The 
balance of authority between monarch and parliament emerged as the 
central concern for the drafters of Mongolia’s new Constitution.  
Secondly, the rights and freedoms enshrined in the Meiji Constitution 
exerted a profound influence on the initial drafts of Mongolia’s 
Constitution. Notably, the provisions guaranteeing Japanese subjects 
the liberty of speech, writing, publication, public meetings, and 
associations (Article 29, Chapter 2); equal eligibility for appointment to 
civil, military, or other public offices (Article 19, Chapter 2); freedom 
of religion (Article 28, Chapter 2); and the right to private property 
(Article 27, Chapter 2) served as particularly inspiring models for the 
Mongolian drafters.