ПАРЛАМЕНТЫН ШИНЭТГЭЛ БУЮУ АРДЧИЛСАН ПАРЛАМЕНТЫГ ТӨЛӨВШҮҮЛЭХ НЬ

Abstract

There are many reasons to reform a parliament, which stem from its 
core functions such as legislating, overseeing the implementation of 
laws, and representing the people in government. A key feature of a 
“reforming parliament” is its constant pursuit and effort to strengthen 
its capacity to effectively fulfill these core functions. 
Therefore, within the framework of constitutional law, it is crucial to 
define and implement the scope and limits of legislative power, 
improve parliamentary procedures, modernize the infrastructure and 
technology of parliament, and introduce innovations in order to carry 
out reforms. 
Today, parliaments around the world distinguish and implement 
reforms with precision, both internally and externally. These reforms 
can be broadly categorized into two main types: “Efficiency Reforms,” 
which aim to expedite the discussion and passage of legislative 
proposals, and “Effectiveness Reforms,” which focus on enhancing 
parliamentary oversight and accountability. 
In addition to following these general directions, a successful 
parliamentary reform process must aim to make the parliament more 
democratic as a whole. Accordingly, seven core characteristics have 
been identified internationally for a democratic parliament: (i) 
effective; (ii) accountable; (iii) transparent; (iv) responsive; (v) 
accessible; (vi) participatory; and (vii) representative. Comprehensive 
and holistic reforms should aim to meet these criteria. 
 
This article will focus on the reform process and outcomes of the 
Mongolian Parliament from the perspective of the fundamental 
principles of parliamentary democracy. In a subsequent paper, I will 
discuss how the parliament may continue to evolve, the challenges it 
faces, and the future direction of its development.Парламентыг 
шинэтгэх олон шалтгаан бий бөгөөд эдгээр нь хууль тогтоох, хуулийн биелэлтийг хянан шалгах, төрд ард түмнийг төлөөлөх 
зэрэг парламентын өөрийнх нь үндсэн чиг үүргээс урган гардаг. 
Үндсэн чиг үүргээ үр нөлөөтэй хэрэгжүүлэх чадавхаа бэхжүүлэх 
талаар байнгын эрэл хайгуул, оролдлого хийх нь “шинэчлэгч 
парламент”-ын гол шинж юм. 
Тиймээс шинэтгэлийг хийхэд Үндсэн хуулийн эрх зүйн хүрээнд 
хууль тогтоох эрх мэдлийн хүрээ, хязгаарыг оновчтой тогтоон, 
хэрэгжүүлэх, парламентын хуралдааны дэгийг боловсронгуй 
болгох, парламентын дэд бүтэц, технологийг шинэчлэх, инновац 
нэвтрүүлэх явдал чухлаар тавигдаж байна. 
Орчин үед дэлхийн улс орны парламентууд шинэтгэлийг дотоод, 
гадаад хүрээнд маш нарийн ялган зааглаж, хэрэгжүүлж байгаа 
бөгөөд үүнийг хууль тогтоомжийн төслийг түргэн шуурхай 
хэлэлцэхэд чиглэсэн “Бүтээмжийн шинэтгэл” (Efficiency 
Reforms); парламентын хяналт шалгалт, хариуцлагыг 
сайжруулахад чиглэсэн “Үр нөлөөний шинэтгэл” (Effectiveness 
reforms) гэсэн хоёр үндсэн төрөлд хуваан авч үзэж болно. 
Парламент өөрийгөө шинэтгэх үйл явц нь дээр дурдсан 
шинэтгэлийн ерөнхий чиг хандлагыг баримтлахаас гадна 
парламентыг бүхэлд нь “ардчилсан болгох” чиглэлд хандуулж 
байж үр дүнд хүрнэ. Үүнтэй холбоотойгоор олон улсад ардчилсан 
парламентад тавигдах (i) үр нөлөөтэй; (ii) хариуцлагатай; (iii) 
нээлттэй; (iv) эгэх холбоотой; (v) хүртээмжтэй; (vi) оролцоог 
хангасан; (vii) төлөөллийг хангасан байх гэсэн ардчилсан 
парламентад тавигдах үндсэн 7 шалгуур шинжийг тодорхойлж, 
парламентад иж бүрэн, цогц шинэтгэл хийхийг зорих болжээ. 
Энэ өгүүлэлд Монгол Улс дахь парламентын шинэтгэлийн үйл явц, 
үр дүнг парламентат ёсны суурь зарчим хийгээд  голчлон авч 
үзэж,  бол дараагийн илтгэлээр ирээдүйд парламент хэрхэн 
шинэчлэгдэх, ямар сорилтууд тулгарч байгаа, хөгжлийн чиг 
хандлага хаашаа чиглэж буйг хөндөн бичих болно.